Θεματολόγιο

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

23.10.09

O διχασμός της ελληνικής εθνικής ταυτότητας και το ζήτημα της ονομασίας της FYROM

του Νίκου Τσολακίδη
(Κοινωνικός Ανθρωπολόγος Υποψήφιος Διδάκτωρ Παντείου Παν/μίου)

Κάθε έθνος προκειμένου να δημιουργήσει κράτος και να στεγάσει σ΄αυτό την κυρίαρχη ιδεολογία και την κεντρική εξουσία, απαιτείται πρώτα να δημιουργήσει μια εθνική ταυτότητα.
Σύμφωνα με τον Anthony D. Smith τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά συστατικά στοιχεία μιας τέτοιας ταυτότητας είναι:
«μια ιστορική εδαφική επικράτεια – η πατρίδα, κοινοί μύθοι και ιστορικές μνήμες, μια κοινή, μαζική δημόσια κουλτούρα, κοινά νομικά δικαιώματα και υποχρεώσεις για όλα τα μέλη, κοινή ονομασία και ελευθερία μετακίνησης εντός της επικράτειας» [1]
Αυτά πράγματι είναι εν δυνάμει τα στοιχεία που συνθέτουν αυτήν την φαντασιακή και τόσο αφηρημένη έννοια.
Κατ’ επέκταση σύμφωνα πάλι με τον ίδιο συγγραφέα:
« το έθνος μπορεί να οριστεί ως κατονομασμένος ανθρώπινος πληθυσμός που μοιράζεται μια ιστορική εδαφική επικράτεια, κοινούς μύθους και ιστορικές μνήμες, μια μαζική δημόσια κουλτούρα, κοινή οικονομία και κοινά για όλα τα μέλη νομικά δικαιώματα και υποχρεώσεις» [2]
Οι ορισμοί που έχουν δοθεί για το ζήτημα του έθνους και της εθνικής ταυτότητας είναι πολυάριθμοι, κινούνται όμως όλοι -παρά τις διαφοροποιήσεις τους- σε μια γενική παραδοχή που θέλει την ταυτότητα να αντλεί στοιχεία από χώρους όπως η κουλτούρα, η θρησκεία, η γλώσσα η κοινή καταγωγή, η ιστορική συνέχεια..
Όπως έγινε και με την δική μας ταυτότητα, όπου δεν υπήρχε ιστορική συνέχεια, η διανόηση του νεοελληνικού διαφωτισμού ανέλαβε να καλύψει το κενό και να δημιουργήσει εδαφική και ιστορική αναγωγή και πορεία την μητέρας πατρίδας ανά τους αιώνες, δανειζόμενη στοιχεία από τον κλασικό αρχαιοελληνικό πολιτισμό, κάνοντας προσεκτικές αναφορές στο Βυζάντιο και φτάνοντας ώς την εποχή της επανάστασης, δημιουργώντας έτσι το ιδεολογικό και πολιτισμικό εποικοδόμημα μιας αλυτρωτικής ταυτότητας και ενός περήφανου και καταπιεσμένου λαού που έπρεπε να εξεγερθεί, για να δημιουργήσει το δικό του εθνικό κράτος μέσα στην αχανή Οθωμανική αυτοκρατορία.
Οι αρχές του 19ου αιώνα είναι η περίοδος της πτώσης των αυτοκρατοριών και της δημιουργίας στη Δύση των "καθαρών" εθνικών κρατών.

Η Ελληνική Εθνική ταυτότητα από τον αλυτρωτισμό πέρασε στον επεκτατισμό, ακολουθώντας αντίθετη πορεία και προσπαθώντας να οικοδομήσει αυτοκρατορία εκεί όπου υπήρχε Ελληνισμός, το εγχείρημα κορυφώθηκε με την μικρασιατική εκστρατεία και σφραγίστηκε με την καταστροφή του 1922, η οποία αποτέλεσε και τον αιφνίδιο θάνατο του μεγαλοϊδεατισμού , χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι έσβησε άμεσα και όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά στοιχεία μιας εθνικής ταυτότητας αλυτρωτικής και ταυτόχρονα ιμπεριαλιστικής. Αυτή η σύγκρουση, προκάλεσε τον διχασμό της ελληνικής εθνικής συνείδησης που βιώνουμε μέχρι και σήμερα και τούτο γιατί οι επιδράσεις των χαρακτηριστικών που συνθέτουν έναν εθνικισμό - ο οποίος σε κάποιες συγκεκριμένες στιγμές της ιστορίας κρίνεται απαραίτητος για την δημιουργία έθνους κράτους - μετεξελίσσονται δύσκολα και επίσης σβήνουν δύσκολα, πόσο μάλλον όταν ο συγκεκριμένος εθνικισμός έληξε τόσο άδοξα, τόσο απότομα και βίαια.
Μπορεί ο Οιδίποδας να μην είχε εθνική ταυτότητα και να ζούσε σε μια πόλη κράτος που συναγωνιζόταν τις υπόλοιπες πολιτείες της τότε ελληνικής επικράτειας, εμείς σήμερα όμως διαθέτουμε εθνική συνείδηση και ταυτότητα, η οποία προσβάλλεται στην σκέψη μας βάναυσα, από την χρήση του ονόματος Μακεδονία από μια γειτονική εθνότητα, η οποία μάχεται για την ύπαρξη της.
Αυτό συμβαίνει διότι η FYROM όντας σε ένα χώρο που δεν έχει μεγάλη ιστορική συνέχεια με ανομοιογενή πληθυσμό και βγαίνοντας από μια σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία η οποία για δεκαετίες είχε αναστείλει οποιαδήποτε προσπάθεια για αυτοδιάθεση των εθνοτήτων που την αποτελούσαν, κάνει τώρα αυτό που εμείς είχαμε πράξει στα τέλη του 18ου αιώνα, προσπαθεί να δημιουργήσει την δική της ιστορική συνέχεια, την δική της επικράτεια, την δική της αλυτρωτική ταυτότητα, η διαφορά εδώ είναι ότι η οικοδόμηση αυτή γίνεται σε σχέση με τον γείτονα και ο αυτοπροσδιορισμός τελείται με δανεισμό στοιχείων από αυτόν.
Έτσι διαμορφώνεται μια μακεδονική εθνική ταυτότητα για ένα μακεδονικό κράτος. Μπορεί η Μακεδονική ταυτότητα να μην υπήρξε ποτέ σαν έννοια και να μην διαμορφώθηκε ποτέ από τον ελληνικό εθνικισμό όπως έγινε και με τα υπόλοιπα γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας μας, η προσπάθεια όμως αυτή της FYROM προσκρούει όχι απλά στο συναίσθημα των Ελλήνων αλλά σε ένα κομμάτι της άδικα χαμένης αλυτρωτικής τους συνείδησης για την μεγάλη Ελλάδα των βαλκανικών πολέμων και της μικρασιατικής εκστρατείας.
Οι τραυματικές αυτές μνήμες, τροφοδοτούνται από την ιμπεριαλιστική προπαγάνδα κύκλων των Σκοπίων, που κάνουν λόγο για την μεγάλη ενιαία Μακεδονία, καθιστώντας έτσι οποιαδήποτε προσπάθεια διαλεκτικής και αποδοχής, εξαιρετικά δυσχερή.
Πρέπει να σημειώσουμε ότι ο όρος Μακεδονία αν και αυτό μπορεί να φαντάζει οξύμωρο- λόγω των αναφορών στους αρχαίους Μακεδόνες και τον Μέγα Αλέξανδρο- στην Ελληνική πραγματικότητα και ιστορία είναι πλέον ταυτισμένος με την ορθοδοξία κάτι που κάνει την προσπάθεια εξεύρεσης κοινών σημείων ακόμη δυσκολότερη με δεδομένο το θρήσκευμα των κατοίκων της FYROM.
Αυτή η πληγή προκαλεί έναν διχασμό ο οποίος είναι πάρα πολύ δύσκολο να ξεπεραστεί και άλλο τόσο δυσκολότερο να αποδεχτεί μια κατάσταση που φαντάζει εχθρική. Δεν γνωρίζω πια θα είναι τα οφέλη ή οι ζημιές στο Πολιτικό Χρηματιστήριο από τους χειρισμούς που η Ελληνική πολιτεία θα κάμει στο συγκεκριμένο θέμα, αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι στην συνείδηση του απλού πολίτη η οποιαδήποτε προσπάθεια «καπηλείας» ονόματος Ελληνικής γεωγραφικής περιοχής και ταυτόχρονα ιστορίας αυτής και κυρίως πολιτιστικής κληρονομιάς, θα φαντάζει πάντα υστερόβουλη, πόσο μάλλον όταν το 50% του πληθυσμού της Μακεδονίας μας είναι γόνοι ανθρώπων, που βίωσαν με τον χειρότερο τρόπο τον ξεριζωμό, το απόγειο ενός αλυτρωτισμού και μεγαλοϊδεατισμού και την τραγωδία της καταστροφής της πατρίδας τους της Μ. Ασίας. Αυτή η σπουδή μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά, συντηρήθηκε από την κεντρική εξουσία και το εκπαιδευτικό σύστημα επί χρόνια και δεν είναι εύκολο να ατονήσει.
Ίσως αν η προσπάθεια των εθνοτήτων της πρώην Γιουγκοσλαβίας για αυτοδιάθεση τον 19ο και στις αρχές του 20ου δεν είχε ανασταλεί από την έλευση του κομουνισμού, ίσως τώρα η κατάσταση να ήταν διαφορετική. Είναι σίγουρο ότι τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης , δεν έδωσαν την πρέπουσα σημασία στις έννοιες του Έθνους και του Εθνικισμού και προσπάθησαν να ξεπεράσουν το πρόβλημα της διαφορετικότητας θέτοντάς το σε οικονομική βάση και δίνοντας έμφαση στην οικονομική και κοινωνική τάξη.
Δεν μπορεί κανείς να παραγνωρίσει σ’ αυτή την προσέγγιση τα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα σήμερα των μεγάλων δυνάμεων στην περιοχή πρέπει όμως να αποδεχθούμε ότι οι δυνάμεις αυτές ίσως να βοήθησαν στην αναζωπύρωση μια φωτιάς που κρυφόκαιγε. Δεν γνωρίζω αν η μονομερής ανακήρυξη της ανεξαρτησίας από το Κόσσοβο άνοιξε το κουτί της Πανδώρας, αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι ζούμε ξανά εν μέσω πλήρους παγκοσμιοποίησης και κατάργησης των συνόρων, όψιμους εθνικισμούς που άργησαν να εκδηλωθούν έναν αιώνα.

Σημειώσεις:
[1] Anthony D. Smith Εθνική Ταυτότητα εκδ. Οδυσσέας

[2] Α.D. Smith Εθνική Ταυτότητα εκδ. Οδυσσέας, Rustow (1967 Κεφ 1), Connor (1978)

www.athensvoice.gr


5 σχόλια:

  1. Ο καθηγητής ή δεν διάβασε τον Anthony Smith ή είναι ένα ακόμα γρανάζι της λαίλαπας του αναθεωρητισμού που έχει σαν σκοπό της αποδόμηση της εθνικής μας ταυτότητας.

    ΟΥΔΕΠΟΤΕ ο Anthony Smith δεν ταύτησε το έθνος ή την εθνική ταυτότητα με την έννοια του κράτους. Αναφέρει σχετικά (σελ 32, Ελληνική έκδοση)....

    [Ο ορισμός μας διακρίνει σαφώς την εθνική ταυτότητα από οποιαδήποτε έννοια του κράτους.
    Το τελευταίο αναφέρεται αποκλειστικά στους δημόσιους θεσμούς, οι οποίοι είναι διάφοροι και ανεξάρτητοι από τους κοινωνικούς θεσμούς και διαθέτουν το μονοπώλιο του καταναγκασμού και του αποκλεισμού μέσα σε μια δεδομένη επικράτεια. Το έθνος, από την άλλη πλευρά, δηλώνει έναν πολιτισμικό και πολιτικό δεσμό, ο οποίος ενώνει σε μια μοναδική πολιτική κοινότητα όλους όσοι μοιράζονται μια ιστορική κουλτούρα και μια πατρίδα. Αυτό δεν σημαίνει πως αρνούμαστε την ύπαρξη κάποιας αλληλοεπικάλυψης μεταξύ των δύο εννοιών, δεδομένης της κοινής τους αναφοράς σε μια ιστορική εδαφική επικράτεια και της προσφυγής τους (τουλάχιστον όσον αφορά τα δημοκρατικά κράτη) στη λαϊκή κυριαρχία.
    Όμως, παρά το γεγονός ότι τα νεωτερικά κράτη αναγκάζονται να εμφανίζονται ως κράτη ενός συγκεκριμένου έθνους προκειμένου να αποκτήσουν εθνική και λαϊκή νομιμοποίηση, το περιεχόμενο και το επίκεντρο του κράτους είναι πολύ διαφορετικό]

    Σε ότι αφορά την Σλαβομακεδονική ταυτότητα και όσοι ακολουθούνε το πολιτιστικό μοντέλο του Smith τότε λένε ότι ναι υπήρχε μία Σλαβική εθνότητα που μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα είχε ακαθόριστη εθνική συνείδηση και ρευστή ταυτότητα που κατοικοί εδώ και μερικούς αιώνες σε μέρος της σύγχρονης γεωγραφικής Μακεδονίας. Έτσι ακολουθώντας τη διάκριση του Anthony Smith μεταξύ εθνοτικής κατηγορίας και εθνοτικής κοινότητας, μπο­ρούμε να πούμε ότι οι Σλαβόφωνοι αποτελού­σαν μια εθνοτική κατηγορία. Πρόκειται για πληθυσμούς που μπορούν να θεωρούνται ως πολιτισμικές συνομαδώσεις, αλλά χωρίς σαφή αίσθηση αυτοσυνειδησίας και συλλογικότητα Λείπει ο μύθος της κοινής καταγωγής, οι κοινές ιστορικές μνήμες, η αίσθηση της αλληλεγγύης και η πρόσδεση σε μια σαφώς προσδιορισμένη πατρίδα. Τέτοιες ομάδες χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες μπορούν να απορροφη­θούν από άλλες, ισχυρότερες ομάδες. Κατά τον Smith, όσο εντονότερα είναι τα χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν, τόσο ευκολότερη είναι η διαδικασία διαμόρφωσης μιας εθνοτικής κοινότητας.

    Η Μακεδονία είναι σήμερα όρος καθαρά γεωγραφικός καί όχι εθνολογικός. Έθνος μακεδονικό ιδιαίτερο ούτε υπήρξε ποτέ, αφότου οι αρχαίοι Μακεδό­νες, μαζί με τις άλλες ελληνικές φυλές, ενσωματώθηκαν μέσα στον μεγάλο Ελληνι­σμό των αλεξανδρινών, ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων, ούτε σήμερα είναι δυνατό να νοηθεί. Η θέληση τής Ιστορίας ήταν να βρεθεί σήμερα το έδα­φος τής μεγάλης αρχαίας Μακεδονίας μοιρασμένο σε τρεις λαούς, τούς Έλ­ληνες, Σλαβομακεδόνες και Βουλγάρους, και προσαρτημένο με σειρά διεθνών συνθηκών στα τρία αντίστοιχα βαλκανικά κράτη. Το φαινόμενο της ταυτότητας εξετάζεται τόσο με την ευρεία έννοια της διάκρισης μιας ομάδας ανθρώπων από άλλες με βάση ορισμένα κοινά πολιτισμικά χαρακτηριστικά όσο και με τη στενότερη έννοια της «εθνοτικής» ή της «εθνικής» ταυτότητας, που έχουν σημείο αναφοράς τα σύγχρονα έθνη και κράτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ξανάδιαβασε το άρθρο, μἀλλον δεν το κατάλαβες

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Το διάβασα πολύ καλά. Ειδικά το

    .....Όπως έγινε και με την δική μας ταυτότητα, όπου δεν υπήρχε ιστορική συνέχεια.....

    σημαίνει ότι εξισώνει την ελληνική εθνική ταυτότητα με την σλαβομακεδονική ή μακεδονική(sic) όπως την λέει.

    Πως λοιπόν συγκρίνει τις δύο εθνικές ταυτότητες χρησιμοποιώντας τον Smith που όπως είναι γνωστό είναι ύπερμαχος της άποψης ότι η ελληνική ταυτότητα και τα κοινά εθνοτικά αισθήματα που διατηρήθηκαν 2000 χρόνια τώρα;

    Πως εξισώνει την εθνογεννετική διαδικασία δύο διαφορετικών εθνοτικών ομάδων( κατηγορίας και κοινότητας) όπως τις αναφέρει ο Smith;

    Ο καθηγητής Σφέτας στο βιβλίο του "Η διαμόρφωση της Σλαβομακεδονικής ταυτότητας" περιγράφει αυτήν την διαδικασία βάση του μοντέλου του Smith (εθνοτική κατηγορία).

    Το άρθρο εμμέσως ταυτίζει την γέννεση του μοντέρνου Ελληνικού έθνους με αυτό του Σκοπιανού.!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Κύριε καθηγητά, δεν επιθυμούσα να επέμβω αλλά σημειώνετε επί λέξει:

    «Αυτό συμβαίνει διότι η FYROM όντας σε ένα χώρο που δεν έχει μεγάλη ιστορική συνέχεια με ανομοιογενή πληθυσμό και βγαίνοντας από μια σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία η οποία για δεκαετίες είχε αναστείλει οποιαδήποτε προσπάθεια για αυτοδιάθεση των εθνοτήτων που την αποτελούσαν, κάνει τώρα αυτό που εμείς είχαμε πράξει στα τέλη του 18ου αιώνα, προσπαθεί να δημιουργήσει την δική της ιστορική συνέχεια, την δική της επικράτεια, την δική της αλυτρωτική ταυτότητα, η διαφορά εδώ είναι ότι η οικοδόμηση αυτή γίνεται σε σχέση με τον γείτονα και ο αυτοπροσδιορισμός τελείται με δανεισμό στοιχείων από αυτόν.»

    Έχω την εντύπωση πως διαβάζω τον γνωστό αυτοδίδακτο προπαγανδιστή των Σκοπίων, που προσπαθεί εξομοιώσει την δημιουργία του ελληνικού κράτους με αυτήν των Σκοπίων με καθυστέρηση ...εκατόν πενήντα χρόνων!
    Του προπαγανδιστή, που ισχυρίζεται πως οι κάτοικοι της Ελλάδας έγιναν έλληνες από μια ανώνυμη ‘εθνοποιητική’ κάστα που κυβερνά την Ελλάδα από τη γένεσή της...
    Σιγά θα μας πιάσει η συμπόνοια...

    Οι έλληνες κύριε καθηγητά, όπως άλλωστε γνωρίζετε, είναι ένα έθνος που διαβιεί στα Βαλκάνια από ‘κτίσεως κόσμου’ . Ούτε ήρθε από το πουθενά να καπηλευτεί μέρος της ιστορίας ενός άλλου λαού.

    Οι έλληνες της Μακεδονίας αλλά και άλλων περιοχών της ευρύτερης περιοχής της ανατολικής μεσογείου αποτελούσαν το ελληνικό έθνος, πριν ακόμη τη δημιουργία του ελληνικού κράτους.

    Η συρρίκνωση των ελλήνων, στα τελευταία εκατόν πενήντα χρόνια, στο γεωγραφικό χώρο της σύγχρονης Ελλάδας, έγινε πρώτη φορά στην ιστορία του ελληνικού έθνους
    Δεν πήγαν οι έλληνες να δημιουργήσουν μια συνέχεια, η συνέχεια ήταν αυτονόητη. Δεν την στερούνταν. Όπως εσείς είστε η συνέχεια των γονιών σας έτσι και εμείς είμαστε οι συνέχεια των γονιών μας που ήταν έλληνες, και αυτοί το ίδιο ένοιωθαν για τους γονείς τους κ.ο.κ.
    Και αυτή είναι μια συνέχεια που δεν δημιουργείται. ΥΠΑΡΧΕΙ. Και υπάρχει συνειδητά.
    Όταν οι προπάπποι μας διαβάζανε βιβλία για τον ελληνισμό, που είχαν εκδοθεί στα τυπογραφεία της Κωνσταντινούπολης το 1832, δεν γίνανε έλληνες με το ζόρι ούτε γιατί υπήρχε, τότε, ένα συγγενές κράτος της παρηγοριάς ...

    Η σύγκριση που προσπαθείτε να κάνετε στο πιο πάνω μέρος του άρθρου σας, οπωσδήποτε δεν μας κάνει υπερήφανους αφού δεν συνάδει με την πραγματικότητα. Ο ελληνισμός της Αιγύπτου, το Λιβάνου, της Μικράς Ασίας, του Πόντου, της βόρειας Θράκης, της ανατολικής Θράκης, της βόρειας Μακεδονίας, της βορείου Ηπείρου, του Καυκάσου κλπ, δεν έγινε έθνος ψάχνοντας και εμπλουτίζοντας την ιστορία του. Δεν έγινε έθνος, οπωσδήποτε, αφού μπήκε στα σύνορα της σύγχρονης Ελλάδας...
    Και δεν είναι μέρος καμιάς εθνικιστικής καραμέλας τα παραπάνω, είναι ένα μικρό μέρος της Αλήθειας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Μια διόρθωση στο πρώτο μου σχόλιο.

    ....ΟΥΔΕΠΟΤΕ ο Anthony Smith ταύτησε το έθνος ή την εθνική ταυτότητα με την έννοια του κράτους. Αναφέρει σχετικά (σελ 32, Ελληνική έκδοση)....

    Γιώργο σαφώς και συμφωνώ με τον σχόλιο σου. Αυτή η καραμέλα με τον εθνικισμό έχει καταντήσει πλέον ανυπόφορη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Σχολιάστε σε όλες τις γνωστές γλώσσες. Δεν αναγνωρίζονται σχόλια σε 'λατινοελληνικά'-greklish.